Skip to main content
Frétt

Þurfum að vera gerendur í samfélaginu

By 20. desember 2013No Comments

Breytt umræða er baráttumál Ellenar Calmon nýs formanns ÖBÍ. Nýtt nafn kemur til greina. Grunnlífeyrir og lægstu laun verða að fylgjast að segir hún einnig í viðtali í Morgunblaðinu í dag.

„Orðræða samfélagsins um fatlað fólk þarf að breytast. Slíkt gerist þó ekki nema með viðhorfsbreytingu almennings. Eitt mikilvægasta verkefni okkar er að ná betur til þeirra sem leiða umræðu líðandi stundar. Fatlaðir hafa sama rétt og aðrir til sjálfstæðs lífs. Því er mikilvægt að fjallað sé af þekkingu og virðingu um þessi mál,“ segir Ellen Calmon, formaður Öryrkjabandalags Íslands.

Kröfugerðir skila ekki árangri

Ellen, sem hafði verið framkvæmdastjóri AD/HD-samtakanna síðustu ár, var kjörin formaður ÖBÍ nú í haust. Hafði verið varaformaður bandalagsins í eitt ár. Ákvað að stíga skrefinu lengra og bjóða sig fram til formennsku. Taldi þörf á áherslubreytingum og vildi leiða þær. Á aðalfundi í október fékk Ellen 51% greiddra atkvæða og tók við keflinu af Guðmundi Magnússyni.

„Við þurfum að beita okkur meira í þjóðfélagsumræðunni og leggja fram raunhæfar lausnir í þeim málum sem eru í brennidepli hverju sinni,“ segir Ellen. „Við eigum að vera gerendur í samfélaginu. Ég efast um að kröfugerðir og yfirlýsingar um að hart skuli mæta hörðu til dæmis í samskiptum við ríkisvaldið skili árangri. ÖBÍ hefur þunga til þess að ná breytingum í gegn, en innan vébanda 37 aðildarfélaga okkar eru tæplega 30 þúsund félagsmenn eða nærri 9% þjóðarinnar.“

 

Aðstæður fólksins ólíkar

Ellen telur mikilvægt að fólk á vettvangi ÖBÍ stilli betur saman strengi sína svo baráttan verði árangursríkari. Aðstæður fólksins sem bandalagið starfar fyrir séu eins ólíkar og það sé margt. Hafa beri í hug að aðeins helmingur félaga sé á örorkulífeyri frá Tryggingastofnun ríkisins. Þó svo flestir aðrir njóti velferðarþjónustu með einhverju móti.

„Innan aðilarfélaga okkar eru langveikir einstaklingar börn, ungmenni og fullorðið fólk. Allt eru þetta einstaklingar með einhvers konar fötlun eða glíma við raskanir en taka þó virkan þátt í samfélaginu. Stór hópur liðsmanna aðildarfélaganna getur því varla talist til öryrkja. Því hefur stundum verið nefnt hvort betur færi að bandalagið fengi nýtt nafn. Það mál þurfum við að skoða eins og svo mörg önnur með það fyrir augum að góðum málum megi þoka áleiðis,“ segir Ellen.

 

Bætur fylgi neysluviðmiðum

1. mái ganga 2013. Hópur fólks með kröfur ÖBÍÍ dag fær fólk sem er metið til 75% örorku bætur frá Tryggingastofnun sem hið mesta geta orðið um 180 þús. kr. á mánuði. Til samanburðar má nefna að lágmarkstekjutrygging í dagvinnu skv. kjarasamningum á almenna markaðnum er rösklega 204 þús. kr. Þá er líklegt að launþegi á lágmarkslaunum hækki í launum með aldri og reynslu en sá sem lifir á örorkulífeyri á litlar vonir um betri tíð.

„Neysluviðmið stjórnvalda segja að fólk þurfi minnst um 300 þús. kr. á mánuði til að framfleyta sér og auðvitað eiga laun og bótagreiðslur að fylgja því. Það er áhyggjuefni að bilið milli lægstu launa og örorkubóta hefur breikkað síðustu ár. Á fundi með Eygló Harðardóttur félagsmálaráðherra á dögunum komum við með þá tillögu að þetta bil yrði brúað í áföngum með hækkun grunnlífeyris,“ segir Ellen og heldur áfram:

„Einhverjar skerðingar hafa verið afnumdar nýlega og fyrir það erum við þakklát en betur þarf ef duga skal. Hvað varðar tillögur okkar um hækkun á grunnlífeyri fengum við þau svör að svigrúmið væri ekki til staðar. Hins vegar hefur umræðan verið opnuð. Í umsögn okkar um fjárlagafrumvarpið í haust bentum við á lækkun tekjuskatts í grunnþrepi myndi henta fleirum. Tillagan fólst í því að lækka tekjuskatt um 0,3% í miðþrepinu og 0,5% í grunnþrepinu, þar sem flestir okkar umbjóðenda eru. Slík útfærsla hefði nýst okkar fólki vel og engu breytt um afkomu ríkissjóðs.“

 

Aðhald er þýðingarmikið

Aðhald gagnvart stjórnvöldum er einn af þýðingarmestu þáttum í starfi ÖBÍ, að mati Ellenar. Hún nefnir að bandalagið hafi gert fjölmargar athugasemdir við fjárlagafrumvarp næsta árs. Miðað sé við að starfsendurhæfingarsjóður fái ekki lengur fjármagn úr ríkissjóði og að Þroska- og hegðunarstöð Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins hafi úr meiru að spila til að stytta biðlista. Þangað sé leitað greiningar ef börn eru hugsanlega með athyglisbrest og ofvirkni. Ef ekkert er að gert þurfi þorri þessara barna á þjónustu barna- og unglingageðdeildar Landspítalans að halda sem sé mun dýrari leið. Þá sé ekki gert ráð fyrir fjármunum til að raungera framkvæmdaáætlun í málefnum fatlaðra. Með henni hafi verið ætlunin að nálgast markmið samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks – sem haldist í hendur við það markmið ÖBÍ að treysta stöðu umbjóðenda sinna í orði og verki.

Árangur með raunhæfum tillögum

Stundum er sagt að Öryrkjabandalag Íslands sé eins og verkalýðsfélag án samningsréttar. „Við getum þrýst á en ekki farið í til dæmis verkfallsaðgerðir eða aðrar skærur. Besta leiðin til árangurs í dag er að koma með jákvæðan tón inn í umræðuna og leggja fram sanngjarnar og raunhæfar tillögur,“ segir Ellen Calmon. Hún vill samstarf við t.d. ASÍ og í samtölum við forystumenn þess hafi hún skynjað samhljóm. Húsnæðismál valda formanni ÖBÍ áhyggjum enda sé þröng á leigumarkaði og verð rokið upp úr öllu valdi. Þá séu langir biðlistar eftir leiguíbúðum hjá Brynju sem leigufélag ÖBÍ.

„Við þurfum líka samstarf við vinnuveitendur,“ segir Ellen. „Leið atvinnulausra út á vinnumarkaðinn hefur verið greidd. En við þurfum líka að bjóða fötluðu fólki sambærilegan valkost. Og ég trúi ekki öðru en forysta atvinnulífsins hafi áhuga á slíku og muni leggja lið. Í líklega hverri einustu fjölskyldu á Íslandi eru langveikir, fatlaðir eða fólk sem glímir við raskanir í einhverri mynd. Þörfin á úrræðum ætti öllum að vera ljós.“


Greinin birtist í Morgunblaðinu 20. desember 2013