Ekki heimilt að velta kostnaði við fæði yfir á þjónustuþega.

Úrskurðarnefnd velferðarmála felldi úrskurð í máli einstaklings gegn Akraneskaupstað, þar sem deilt var um hvort heimilt væri fyrir bæjarfélagið, að velta kostnaði við fæði starfsmanna bæjarins, yfir á þjónustuþegann, fatlaðan einstakling. Ákvörðun bæjarfélagsins er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar. Úrskurðanefnd, sem áður hafði staðfest ákvörðun Akranesskauipstaðar, hafði, í kjölfar kvörtunar kæranda til Umboðsmanns Alþingis, ákveðið að taka málið upp aftur.

 

Málið snérist um að kærandi, sem er fatlaður einstaklingur sem nýtur sólarhrings aðstoðar frá bæjarfélaginu, bar kostnað við fæði starfsmanna þeirra sem honum sinntu og borðu með honum á matmálstímum. Kærandi fékk endurgreitt frá bænum miðað við eina máltíð á dag, að upphæð 370 krónur fyrir hverja máltíð.

Kærandi krafðist þess að ákvörðun velferðar og mannréttindaráðs Akraneskaupstaðar, frá 5 desember 2018, verði tekin til endurskoðunar þar sem engin heimild sé til staðar fyrir sveitarfélagið að krefjast kostnaðahlutdeildar hans í fæðiskostnaði starfmanna sveitarfélagsins, og miða endurgreiðslur við fæðispeninga samkvæmt kjarasamningi.

Í röksemdafærslu réttindagæslumanns, sem rak málið fyrir kæranda, kemur fram að hvergi sé að finna heimild fyrir því í lögum að krefja megi þjónustonotendur, sem fái einstaklingsbundna aðstoð, um hlutdeild í fæðsiskostnaði starfsfólks og að sjálfsákvörðunarréttur þeirra og frelsi í matarvali sé takmarkaður að frekara efnum en ætla meig að hljótist almennt af takmörkuðum ráðum þierra í formi lífeyrisgreiðslna.

Í röksemdum Akraneskaupstaðar kemur fram að greiðsla þessi hafi átt stoð í reglugerð um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu. Þar hafi verið kveðið á um að: „Beri einstaklingur kostnað af fæði starfsmanns skal þjónustuaðili endurgreiða þann kostnað. Miðað skal við kostnað sem er greiddur vegna fæðis aðstoðarfólks, þ.e. fæðispeningar samkvæmt kjarasamningum.“

Breyting hafi verið gerð á þessari reglugerð árið 2016, þar sem meðal annars þetta ákvæði hafi fallið brott. Félagsmálaráðuneytið hafi ekki sett annað viðmið í stað þess sem fyrr hafi verið. Það hafi því ekki verið lagt til nýtt viðmið um endurgreiðslu Akraneskaupstaðar, en fjárhæðir hafi verið uppfærðar til samræmis við breytingar á greiðslum og uppbótum í kjarasamningi.

 

Í niðurstöðu úrskurðarnefndar velferðarmála segir að í 3ja kafla laga nr. 38/2018 sé fjallað um búsetu, en þar segir í 1.mgr. 9.gr. að fatlað fólk eigi rétt á húsnæði í samræmi við þarfir þess og óskir, og félagslegri þjónustu sem gerir því kleift að búa á eigin heimili og stuðlar að fullri aðlögun þess og þátttöku í samfélaginu. Fyrir liggi í málinu að búsetuform kæranda sé á grundvelli þessarar lagagreinar. Í 8.gr sömu laga kemur fram að fötluðu fólki skuli standa til boða stoðþjónusta sem er nauðsynleg þátttöku þeirra í samfélaginu, án aðgreiningar þannig að það standi til jafns við aðra og komið verði í veg fyrir félagslega einangrun þess. Í ákvæðinu er ekki kveðið á um að fatlaður einstaklingur skuli bera kostnað af þeirri stoðþjónustu sem sveitarfélag veitir.

 

Í niðurstöðunni segir að samkvæmt lögmætisreglu, meginreglu á sviði stjórnsýsluréttar, sem sækir stoð sína í stjórnarskrá, verði ákvarðanir stjórnvalda annars vegar að eiga sér stoð í lögum, og hins vegar ekki fara í bága við lög. Með vísan til þessa verði ekki séð að lagaheimild sé fyrir greiðsluþátttöku kæranda í fæðskostnaði starfsmanna sveitarfélagsins, sé sá kostnaður hluti af stoðþjónustu sveitarfélagsins við kæranda í skilningi 8. Gr. Laganna. Hin kærða ákvörðun er því felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.