Það á enginn að vera heimilislaus!

Til stendur að loka tímabundnu úrræði fyrir heimilislausar konur sem hefur verið opið sl. mánuði vegna Covid. Reynslan af þessu úrræði hefur verið afar góð og virðist hafa haft í för með sér aukin lífsgæði fyrir þær konur sem þangað leita.
Í yfirlýsingu sem þessar konur sendu á fjölmiðla í dag, kemur fram á nú þegar COVID-19 smitum hefur fækkað á Íslandi á að loka
úrræðinu og henda þeim aftur á götuna.

 

Stjórn Geðhjálpar fjallaði um málið í dag, og tók heilshugar undir áskorun þessara heimilislausu kvenna og hvetur fólk til að lesa hana.

Stjórn Landssamtakanna Geðhjálpar skorar á borgaryfirvöld, önnur sveitarfélög og ríkið að hvika hvergi og leggja aukinn þunga á uppbyggingu úrræða og þjónustu við þá hópa sem samfélagið hefur allt of lengi mismunað vegna fordóma og skilningsleysis. Það er stefna Reykjavíkurborgar að leggja skuli á hilluna úreltar hugmyndir í tengslum við heimilislaust fólk og taka þess í stað upp fordómalausari nálgun. Of lengi hefur það viðgengist í samfélaginu að mismuna fólki sem talið er „öðruvísi“ og fellur ekki að fyrirfram gefnum hugmyndum um það sem talið er „eðlilegt“.

Stefna Reykjavíkurborgar byggir á „húsnæði fyrst“ nálguninni en kjarni hennar gengur út á að forsenda bættra lífsgæða og bata einstaklings sé að hafa þak yfir höfuðið. Sú stefna sem núverandi heilbrigðisráðherra hefur boðað með skaðaminnkandi úrræðum fellur vel að þessari nýju nálgun.

Stjórn Geðhjálpar skorar á sveitarfélög landsins og ríkisvaldið að tryggja rekstur úrræðisins eða sambærilegra úrræða til frambúðar og taka upp samtal um samræmda stefnu á landsvísu í málefnum heimilislausra. Meginmarkmiðið ætti að vera að enginn ætti að þurfa að vera heimilislaus á Íslandi. Með því verður samfélag okkar betra.

 

Í yfirlýsingu kvennana segir meðal annars: 

"Í okkar tímabundna úrræði fær hver kona litla aðstöðu með svefnherbergi, rúmi og hillu, ásamt

litlu baðherbergi. Þar er líka sameiginlegt þvottahús, eldhús og borðstofa. Það að þurfa ekki að

fara alltaf út á götu klukkan tíu á morgnanna (Gistiskýlin og Konukot), sama hvaða dagur er,

sama hvort það sé hlýtt eða kalt, snjór eða rigning, hefur breytt öllu fyrir okkur. Við höfum ekki

fundið fyrir svona miklu öryggi í mörg ár. Við erum orðin eins og fjölskylda, bæði starfsfólkið og

konurnar sem hér dvelja."

Og að það á enginn að vera heimilislaus. Sorglega staðreyndin er sú að það þurfti heimsfaraldur til að

aðeins færri yrðu heimilislausir á Íslandi. Vegna COVID-19 neyddust yfirvöld til að gefa

heimilislausum þak yfir höfuðið. Það er nefnilega erfitt að halda sig heima, ef þú átt hvergi

heima.

Yfirlýsingin fer hér á eftir í heild sinni.

 

Það á enginn að vera heimilislaus

Það ætti enginn að vera heimilislaus, hvað þá á Íslandi. En því miður erum við, hin

heimilislausu, alltof, alltof mörg þrátt fyrir að það séu fjöldi húsa sem standa auð og eigendur

þeirra bíða eftir að þau brenni til grunna eða hrynji til að geta byggt hótel, skrifstofuhúsnæði eða

lúxusíbúðir. Þessi yfirlýsing er frá okkur, heimilislausum konum í Reykjavík, til ykkar, sem aldrei

hafið neyðst til að lifa á götunni. Til ykkar, sem byggið samfélag þar sem það virðist vera allt í

lagi að fólk eigi ekki þak yfir höfuðið, og til ykkar sem segist styðja heimilislaust fólk, svo lengi

sem sá stuðningur er ekki í ykkar hverfi.

Á meðan það eru heimilislausir einstaklingar í samfélaginu neyðumst við að fræða fólk um

heimilisleysi. Því hvað vitið þið um heimilisleysi? Hvað vitið þið um fólk sem er heimilislaust?

Heimilislausir eru ekki einsleitur hópur líkt og mörg ykkar halda. Heimilislaust fólk er af öllum

kynjum, á öllum aldri og með mismunandi bakgrunn. Við erum á götunni af jafn margbreytilegum

ástæðum og við erum mörg.

Þið þurfið að vita að það að vera á götunni er ekki sjálfskapað ástand. Samt er oft komið fram

við okkur eins og þetta hafi verið val og vegna þessa viðhorfs líta margir á okkur sem

samfélagsmein og glæpamenn. En þetta er ekki val. Við ,,lendum” ekkert á götunni. Þetta er

rothögg. Þetta er ekkert eins og flytja að heiman - þú mjúklendir ekkert á götunni. Það kemur

eitthvað fyrir þig, þú brotnar og slammast á götuna. Þannig gerist þetta. Við erum á götunni útaf

áföllum og ofbeldi sem við höfum verið beittar. Á götunni snýst allt um að lifa af og þegar allt

snýst um að lifa af þá þarf að gera hluti sem geta leitt af sér enn fleiri áföll og enn meira ofbeldi.

Á götunni er okkur nauðgað, við lendum í kynferðislegu ofbeldi, áreitni og við erum alltaf á

varðbergi. Það er ekkert andrými. Við getum lofað ykkur því að hver einasta manneskja sem er

á götunni er með áfallastreituröskun á mjög háu stigi.

Samfélagið gefur okkur ekkert tækifæri til að vinna úr þessum áföllum með því að læsa okkur

inni í fangelsi og halda okkur á götunni. Af því að á götunni vinnum við ekki úr neinu, það er

ekkert færi á því.

Mörg okkar nota einhverskonar vímuefni og við skömmumst okkar ekki fyrir það, þó að

samfélagið vilji að við gerum það. Staðreyndin er sú að það er erfitt að sjá góða partinn og

tilganginn í því að vera edrú þegar við erum alveg heimilislausar. Gatan tekur okkur alveg og

raunirnar á götunni eru bara þær sömu aftur og aftur. Þetta snýst ekki um gáfur eða viljastyrk.

Viljastyrkur okkar er gífurlegur og hann fer allur í það að lifa af. Oftast felur vímuefnanotkunin í

sér að deyfa sársaukann á einn hátt eða annan hátt. Við skulum gefa hverjum þeim sem tekst

að finna eina manneskju á götunni sem er edrú eldslegna, handsmíðaða medalíu sem við búum

til sjálfar.

Það á enginn að vera heimilislaus. Sorglega staðreyndin er sú að það þurfti heimsfaraldur til að

aðeins færri yrðu heimilislausir á Íslandi. Vegna COVID-19 neyddust yfirvöld til að gefa

heimilislausum þak yfir höfuðið. Það er nefnilega erfitt að halda sig heima, ef þú átt hvergi

heima.

Um tíma, þegar smitin voru sem flest í samfélaginu og fólki var skipað að vera heima hjá sér,

voru Gistiskýlin og Konukot höfð opin allan sólarhringinn í staðinn fyrir að vera einungis opin frá

17:00-10:00 eins og er vanalega. Örfáar hræður innan kerfisins börðust einnig fyrir því að opnað

yrði tímabundið neyðarúrræði þar sem neyðarskýlin rúma ekki allt heimilislaust fólk á

Reykjavíkursvæðinu. Tíu konur á aldrinum 19-60 ára sem allar áttu það sameiginlegt að hafa

þurft að búa á götunni í lengri eða styttri tíma fluttu í þetta tímabundna neyðarúrræði í lok apríl

2020. Við erum þessar konur. Nú þegar COVID-19 smitum hefur fækkað á Íslandi á að loka

úrræðinu og henda okkur aftur út á götuna.

Þó að við séum þakklátar Rauða krossinum, sjálfboðaliðunum og starfsfólkinu sem rekur

Konukot, eina úrræðið sem er í boði fyrir heimilislausar konur, þá er aðstaðan þar mjög

takmörkuð. Húsið rúmar ekki nema mest 12 konur, sem þurfa að deila fjórum herbergjum og

einungis ein sturta er í húsnæðinu. Það krefst ekki mikillar umhugsunar til að skilja álagið og

streituna sem fylgir því að þurfa vera nótt eftir nótt í slíkum aðstæðum. Það er ekki í lagi að

bjóða okkur upp á hvað sem er þó við séum heimilislausar.

Í okkar tímabundna úrræði fær hver kona litla aðstöðu með svefnherbergi, rúmi og hillu, ásamt

litlu baðherbergi. Þar er líka sameiginlegt þvottahús, eldhús og borðstofa. Það að þurfa ekki að

fara alltaf út á götu klukkan tíu á morgnanna (Gistiskýlin og Konukot), sama hvaða dagur er,

sama hvort það sé hlýtt eða kalt, snjór eða rigning, hefur breytt öllu fyrir okkur. Við höfum ekki

fundið fyrir svona miklu öryggi í mörg ár. Við erum orðin eins og fjölskylda, bæði starfsfólkið og

konurnar sem hér dvelja.

Hér eru nokkur dæmi um þær breytingar sem hafa orðið á lífi okkar síðan við fluttum inn Í

úrræðið:

- „Síðan ég brotlenti á götunni þá er ég bara búin að reyna að laga hluti. Ég náði aldrei að

laga neitt fyrr en eftir þriðju viku í öruggu húsnæði. Ég gat talað við fólkið sem býr hérna.

Átt einlæg og yndisleg samtöl og myndað sambönd. Svo allt í einu þegar ég rakst á

strákinn sem beitti mig rosalegu ofbeldi, sem ég hélt að yrði það hræðilegasta af öllu, þá

gat ég komist yfir það af því ég gat komið alltaf bara hingað og grátið og verið reið og

sofið. Ég gat byrjað að vinna úr áföllum af því ég hafði aðrar manneskjur til að tala við á

öruggum samastað.“

- „Þetta skiptir mig öllu máli. Ég gæti ekki verið meira heilbrigð en ég er hérna. Ég er að

upplifa að ég er hamingjusöm og sátt í eigin skinni, stend mig vel í því sem ég er að

gera, ég er að sinna öllu sem ég þarf að sinna. Ég stefni á að kaupa mér íbúð. Hér er

passað upp á að enginn komi inn, það er passað upp á okkur. Ég verð að fá að hrósa

starfsfólkinu hérna, þetta er búið að vera fullkomið. Ég tengi ekki alveg þegar ég heyri

neyðarskýli... þetta er nefnilega meira eins og heimili. Eina sem er að plaga mann fyrir

utan fjárhagsleysið er þetta óöryggi og kvíðinn yfir framhaldinu. Hvað ætli ég hugsi oft á

dag um hversu lengi þetta verður opið og hvenær ég þarf að fara aftur á götuna?“

- „Það er mikilvægt að hafa húsnæði, það er mikilvægt svo við frjósum ekki í hel. Það er

réttur allra. Eftir að ég fékk pláss hér er ég orðin betri til alls. Það er allt betra. Mér líður

öruggri, ég get lagt mig hvenær sem ég þarf án þess að vera á sífellu varðbergi og án

þess að lögreglan komi og veki mig. Ég get haft dótið mitt í kringum mig og verið inni hjá

mér með lokaðar dyr. Það þarf ekkert að vera svona mikið af heimilislausu fólki hérna,

það er bara rugl. Það eru örugglega mun fleiri félagsráðgjafar til heldur eru til

heimilislausir.“

- „Það vantar svona úrræði, sem er svona „stepping stone” í að komast eitthvað annað í

lífinu. Frá götunni, ná jafnvægi og þá eiga kannski möguleika á að komast eitthvað

annað. Mér finnst sjálfsagt að ef þetta yrði framlengt að við myndum borga á mánuði, við

getum borgað litla leigu til ríkisins ef það er það sem þarf. Covid er líka ekkert farið að

eilífu en við eigum samt að halda áfram að vera á götunni? Já, við erum í neyslu en við

kunnum alveg að fokking þrífa. Við erum ekki rústandi eða rænandi einhverju, við getum

alveg búið einhverstaðar eðlilega ef okkur er gefið tækifæri.“

- „Fyrst og fremst er það að ef þetta úrræði væri ekki til staðar þá væri ég dáin. Ég væri

dáin og ég hefði aldrei hringt á sjúkrabíl ef ég þyrfti hann af því að ég skulda 190.000 í

sjúkrabílasjóð. Ef þær hefðu ekki hringt fyrir mig á sjúkrabíl svona 15 sinnum væri ég

dáin núna útaf blóðsýkingu, eða ef ég væri ekki dáin væri sýkingin komin út í hjartað.

Ábyggilega átján sinnum hefur fólk hérna bjargað mér og stutt mig og huggað mig. Ef

þetta lokar byrja ég örugglega að nota morfín aftur, fer í Konukot. Ég held ég muni missa

vitið aftur. Það hefur bjargað mér að hafa samastað, hafa einhvern að tala við. Þú þarft

ekki að vera svona „nojaður” um að lifa af. Ef ég er ein úti þá byrja ég að fríka út af því

að mér líður ekki öruggri. Maður þarf að gera svo mikið til að lifa af í þessum heimi, og

þá er svo gott að eiga öruggan stað þar sem fólk getur ekki bara birst.“

Vonandi skiljið þið núna. Þetta er upp á líf eða dauða fyrir okkur. Skilaboðin sem þið sendið

okkur með því að moka milljörðum undir stórfyrirtæki en loka þessu litla úrræði eru þau að líf

okkar séu einskis virði. Því við getum lofað ykkur því að a.m.k. tvær þeirra kvenna sem hér búa

verða dánar innan árs ef þessu úrræði verður lokað.

Ekki misskilja okkur. Þó að við lendum í áföllum þá lítum við ekki á okkur sem fórnarlömb. Við

erum stríðskonur. Við höfum lifað af aðstæður sem fá ykkar myndu geta. Það minnsta sem

samfélagið getur gert er að standa með okkur í baráttunni fyrir mannsæmandi lífi og hætta að

glæpavæða okkur. Þannig ef þið sjáið aðra manneskju sofa í bíl eða bílakjallara, þá a) er hún

bara að reyna að sofa og b) hún sefur þarna af því hún hefur engan annan stað til að vera á c)

ekki hringja í lögregluna. Sofandi manneskjan er ekki hættuleg, en samfélagið sem skapar

aðstæður þar sem einhver neyðist til að sofa í bílakjallara er banvænt.

Það að þetta sé fyrsta álíka úrræðið fyrir heimilislausar konur á Íslandi er ótrúlegt. Í öll þessi ár

hafa konur á götunni verið að deyja. Femínistarnir eru bara í slag við einhverja karla um

jafnlaunavottun, kynjakvóta og dónaskap og virðast finnast minna mikilvægt að pæla í okkur,

konunum sem er mest mismunað í samfélaginu. Jafn aðgangur að mat, húsnæði,

heilbrigðisþjónustu og öryggi eru allt hlutir sem varða konur og ættu þess vegna að varða

femínista og vera forgangsmál.

Það er á mörgum stöðum pottur brotinn í kerfinu. Svo þegar eitt bregst, þá eru stoðir

samfélagsins ekki til staðar. Þær eru tilbúningur, orð á blaði, sem ekki er farið eftir.

Við höfum fengið nóg og við ætlum ekki að láta ýta okkur út í opinn dauðann án þess að berjast

fyrir lífi okkar. Við berjumst fyrir því að þessu úrræði verði haldið opnu. Við berjumst fyrir öll

okkar sem hafa verið á götunni og orðið svo kalt á höndunum að við gátum ekki lengur hreyft

fingurna. Við erum að berjast fyrir stefnu í samfélaginu sem þjónar systrum okkar, mæðrum og

dætrum. Auðvitað þarf að loka þessu úrræði. En ekki deginum fyrr en það er engin heimilislaus

kona eftir á götunni.

Emilie Camilla Johans Jacob, 31 ár, heimilislaus í 3 ár

Embla Nótt Anderson, 23 ára, heimilislaus í 7 ár

Zvala Zjana, heimilislaus í 8 ár

Tiger of the fighted of the death, 43 ára, heimilislaus í 7 mánuði

S.R.K., 35 ára, 5 ár heimilislaus

Magnea Örvarsdóttir, 48 ára, 4 ár heimilislaus

Alma Lind.

Kristvina, 32 ára, heimilislaus í 2 mánuði