Spurt og svarað

Einhver mér ókunnugur hefur skráð lögheimilið sitt á heimilisfangið mitt og íbúðina sem ég bý í og ég gæti því misst heimilisuppbótina mína, húsnæðisbætur og sérstakan húsnæðisstuðning. Hvað get ég gert til að fá þetta leiðrétt?

Ef þú ert eigandi húsnæðisins þá færðu allar upplýsingar hjá Þjóðskrá hvernig þú tilkynnir málið:  Hver býr í eigninni minni? | Þjóðskrá

Ef þú ert leigjandi þá er best að biðja eigandann að senda inn tilkynningu í gegnum Hver býr í eigninni minni? | Þjóðskrá • Ef eigandinn getur af einhverjum ástæðum ekki sent inn tilkynningu þá getur þú sent tölvupóst á netfangið skra@skra.is og óskað eftir því að einstaklingurinn sem er ekki búsettur í íbúðinni verði skráður annað.

Málsmeðferðartími getur tekið allt frá 2 vikum og upp í nokkrar vikur vegna þess að samkvæmt lögum fær einstaklingurinn tækifæri á að bregðast við.

• Hægt er að óska eftir því við Þjóðskrá að senda staðfestingu til Tryggingastofnunar að búið sé að senda inn tilkynningu um ranga skráningu.

Þjóðskrá

Netfang:  skra@skra.is  – Sími: 515 5300

 

Ég er með lögheimili á Íslandi en hef hug á að dvelja erlendis yfir vetrarmánuðina. Eru einhver tímamörk sem ég þarf að vita af?

Samkvæmt lögum um lögheimili og aðsetur má dvelja erlendis í allt að 6 mánuði á hverju 12 mánaða tímabili og halda lögheimili á Íslandi. Ef dvalið er lengur en 6 mánuði á viðkomandi að tilkynna um flutning úr landi til Þjóðskrár.

Á þessu er undantekning í lögunum ef dvalið er erlendis vegna veikinda. Þá er hægt að sækja um tímabundið aðsetur á þeim grundvelli. Með tímabundinni aðsetursskráningu heldur einstaklingur lögheimili sínu hér á landi og þeim réttindum sem því fylgja en skráir aðsetur þar sem hann dvelur. Skilyrði fyrir skráningunni er að lagt sé fram vottorð útgefið af lækni með starfsleyfi á Íslandi um nauðsyn dvalarinnar.

Allar nánari upplýsingar veitir Þjóðskrá » Tímabundið aðsetur | Þjóðskrá

Sótt er um tímabundið aðsetur hér með rafrænum hætti » Aðsetursskráning | Þjóðskrá

---

Sjá fleiri svör við spurningum undir liðnum Búseta erlendis neðar á þessari síðu.

Hverju þarf ég að huga að til að gera húsnæði aðgengilegt ? 

„Það er að ýmsu að hyggja þegar kemur að aðgengi innandyra og hefur Mannvirkjastofnun gefið út leiðbeiningar þar sem tilgreint er hvernig mannvirki eru gerð aðgengileg samkvæmt Byggingarreglugerð 112/2012“.

» Byggingarreglugerð (byggingarreglugerd.is)

» Aðgengi á vinnustöðum – ÖBI

Hver á breidd P merktra bílastæða að vera? 

„Bílastæði hreyfihamlaðra skulu vera 3,8 m. x 5,0 m. að stærð. Fimmta hvert stæði fyrir hreyfihamlaða skal vera 4,5 m x 8,0 m að stærð (fyrir ferðaþjónustubíla með lyftu að aftan).“

» Byggingarreglugerð (byggingarreglugerd.is)

Hver á hallinn að vera á skábrautum?

„Skábrautir ættu ekki að vera brattari en 1:20 (5%) á leið sem er styttri en 3 m. Sé ekki hægt að koma því við að hallinn sé 1:20 má hafa hallann að mesta lagi 1:12 (8,3%).“

» Byggingarreglugerð (byggingarreglugerd.is)

Ég er nýfarin að nota hjólastól og þarf því að breyta húsnæðinu og gera aðgengilegra. Get ég sótt um styrk vegna framkvæmdanna?

Því miður höfum við ekki upplýsingar um styrki sem hægt er að sækja um til að gera húsnæði aðgengilegt.

Húsnæðis og mannvirkjastofnun veitir fólki með hreyfihömlun lán til að gera „breytingar á húsnæði eða kaupa dýrara húsnæði vegna sérþarfa.“

» Sérþarfalán til breytinga á húsnæði fyrir fatlað fólk | Ísland.is 

Á ég rétt á aldursviðbót hjá TR?

Ef þú fékkst fyrsta mat á aldrinum 18-43 ára og ert að fá örorku- eða hlutaörorkulífeyri þá getur þú fengið greidda aldursviðbót. Hámarksfjárhæð aldursviðbótar miðast við fyrsta mat á aldrinum 18-24 ára. Fjárhæðin lækkar um 5% frá og með 25 ára fram að 44 ára aldri. Aldursviðbót greiðist ekki þeim sem fá sjúkra- eða endurhæfingargreiðslur.

» Fjárhæðir í nýju örorku- og endurhæfingarkerfi | Tryggingastofnun

Hversu mikið get ég unnið án þess að örorkulífeyrinn minni skerðist?

Almennt frítekjumark fyrir örorkulífeyrisgreiðslur er 1.262.400 krónur á ári fyrir skatt (105.200 kr. á mánuði). Almenna frítekjumarkið tekur til allra skattskyldra tekna, þar með talið launatekna. Ekki er sérstakt frítekjumark vegna atvinnutekna. Áhrif tekna til lækkunar eru 45% af tekjum yfir frítekjumörkum.

Almenna útreikningsreglan sem á við allar skattskyldar tekjur frá öðrum en TR er sú að 1/12 árstekna hefur áhrif við útreikning fjárhæðar fyrir hvern mánuð ársins. Í uppgjörum TR er bætt við annarri útreikningsreglu sem einungis á við um atvinnutekjur, en þá eru atvinnutekjur reiknaðar til tekna í þeim mánuði sem þeirra er aflað. Beita skal þeirri reglu sem leiðir til hærri greiðslna.

» Örorkulífeyrir | Ísland.is

 

Hvað telst vera atvinnutekjur?

• Laun frá vinnuveitanda, reiknað endurgjald, verktakagreiðslur, atvinnuleysisbætur, aðrar tekjur af atvinnurekstri og fæðingarorlof.
• Erlend laun þurfa líka að koma fram á tekjuáætlun.

Iðgjald í lífeyrissjóð (4% af atvinnutekjur) er dregið frá áður en tekjuskerðing er reiknuð út.

Hvað er virknisstyrkur?

Virknistyrkur er styrkur sem fólk á hlutaörorkulífeyri á rétt á meðan á atvinnuleit stendur. Einstaklingar sem metnir verða með 26-50% virkni á vinnumarkaði skv. samþættu sérfræðimati munu fá hlutaörorkulífeyri og munu þurfa að finna hlutastarf til að auka framfærslugetu sína.

» Virknistyrkur | Ísland.is

Hvað er hlutaörorka / hlutaörorkulífeyrir?

Réttur til hlutaörorkulífeyris er bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 26–50% vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar. Upphæð hlutaörorku er 82% af fullum örorkulífeyri.

» Hlutaörorka og virknistyrkur | Ísland.is

Samkvæmt stjórnvöldum er tilgangur hlutaörorkulífeyris að bæta hlutaðeigandi það upp að hann getur ekki aflað sér tekna með fullri þátttöku á vinnumarkaði. Hlutaörorkulífeyri sé því í senn ætlað að veita fólki í þessari stöðu fjárhagslegan stuðning sem nemur 82% af örorkulífeyri en um leið fela í sér hvata til atvinnuþátttöku með frítekjumörkum vegna atvinnutekna.

Þarf ég að fara út á vinnumarkaðinn í breyttu kerfi?

Engum ber skylda til að fara út á vinnumarkaðinn en markmið ríkisstjórnarinnar með hinum nýsamþykktu lögum er m.a. að búa til hvata fyrir fólk með skerta starfgetu til að vera virk á vinnumarkaði. Það mun velta á því hver niðurstaða samþætts sérfræðimats í máli hvers einstaklings verður hvaða áhrif það hefur að velja að vera ekki virkur á atvinnumarkaði.

Einstaklingar sem gangast undir samþætt séfræðimat og verða metnir með 26-50% getu til virkni á vinnumarkaði eiga rétt á hlutaörorkulífeyri sem er 82% af upphæð fulls örorkulífeyris. Til að fá greiddan virknisstyrk sem nemur þeirri upphæð sem vantar uppá til að fá fullan örorkulífeyri er gerð krafa um að viðkomandi sé í virkri atvinnuleit.

Hvað ef ég finn ekki starf við hæfi?

Ef þú finnur ekki starf við hæfi getur þú fengið sérstakan einstaklingsmiðaðan stuðning hjá Vinnumálastofnun við að leita að starfi. Ef þú ert metinn með 26-50% getu til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati munt þú eiga rétt á að fá greiddan hlutaörorkulífeyri sem er 82% af fullum örorkulífeyri. Ef þú ert í virkri atvinnuleit átt þú rétt á að fá greiddan virknistyrk sem nemur því sem vantar uppá til að fá fullan örorkulífeyri. Virknistyrkur getur verið greiddur í allt að 24 mánuði og hægt verður að óska eftir nýju samþættu sérfræðimati ef ekki tekst að fá starf við hæfi og hefja nýtt 24 mánaða tímabil með virknistyrk.

Verð ég að þiggja hvaða starf sem mér er boðið?

Í hinum nýsamþykktu lögum eru ákvæði um aðstæður sem geta gert það af verkum að greiðsla virknistyrks fellur niður. Að vera í virkri atvinnuleit er skilyrði fyrir því að fá greiddan virknistyrk.

Ef þú ert í virkri atvinnuleit og hafnar starfi sem þér sannanlega býðst eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. tvo mánuði frá því þú sóttir um að fá greiddan virknistyrk fellur virknistyrkurinn niður næstu tvo mánuði.

Hið sama á við ef þú hafnar atvinnuviðtali sem þér sannanlega býðst, sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar, hafnar þátttöku í vinnumarkaðsúrræðum eða lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar um það sem kann að hafa áhrif á greiðslu virknistyrks til þín. Virknistyrkur fellur niður til lengri tíma verði endurtekning á framangreindu.

Rétt er að taka fram að ÖBÍ gagnrýndi þessi ákvæði harðlega við meðferð málsins á Alþingi. ÖBÍ beitti sér fyrir breytingum sem að nokkru fengust samþykktar og mun ÖBÍ beita sér áfram fyrir frekari umbótum.

Þær breytingar sem samþykktar voru fela m.a. í sér að þrátt fyrir framangreint fellur virknistyrkurinn ekki niður hafi réttlætanlegar ástæður verið fyrir því að starfi, atvinnuviðtali eða þátttöku í vinnumarkaðsúrræði var hafnað eða að atvinnuviðtali var ekki sinnt án ástæðulausrar tafa eða látið hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar um það sem kann að hafa áhrif á greiðslu virknistyrks til viðkomandi.

Við mat á því hvort réttlætanlegar ástæður hafi verið fyrir hendi skal Vinnumálastofnun líta til aldurs atvinnuleitanda, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima.

Enn fremur skal Vinnumálastofnun líta til heimilisaðstæðna atvinnuleitanda þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu. Þá er skal stofnunin taka tillit til aðstæðna atvinnuleitanda sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar getu til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati eða vottorði sérfræðilæknis.

Get ég verið með atvinnutekjur og fengið greiddan virknistyrk?

Ef atvinnuleit þín ber árangur munt þú ekki lengur fá greiddan virknistyrk. Ef einstaklingur sinnir tilfallandi vinnu meðan hann er í atvinnuleit og þiggur virknisstyrk, skerðist virknisstyrkurinn um þann dag sem viðkomandi vinnur, óháð tekjum. Ef 30 dagar eru í mánuði, reiknast hver dagur á 2,280 kr. (68,400/30=2,280). Ef viðkomandi vinnur tvo daga í júní sem er 30 daga mánuður, fær hann 63,440 kr. Hann missir virkisstyrk fyrir tvo daga, samtals 4.560 kr. en á móti heldur hann tekjum sínum sem hann fékk fyrir þessa tveggja daga vinnu

Get ég fengið aðstoð við að finna starf ef ég fæ hlutaörorkulífeyri?

Já. Þau sem fá hlutaörorkulífeyri munu fá sérstaka einstaklingsmiðaðan stuðning frá Vinnumálastofnun við atvinnuleit. Sérstökum atvinnulífstenglum verður fjölgað hjá Vinnumálastofnun til að aðstoða fólk með hlutaörorku við að finna vinnu.

Á ég rétt á barnalífeyri frá TR?

Barnalífeyrir greiðist foreldrum eða framfærendum barna yngri en 18 ára að uppfylltum skilyrðum. Barnalífeyrir er óskattskyldur og ótekjutengdur.

Þú getur sótt um barnalífeyri ef:

• þú ert með greiðslur örorkulífeyris, ellilífeyris eða sjúkra- og endurhæfingar,
• foreldri er látið,
• barn er ófeðrað,
• hitt foreldri barns afplánar dóm og afplánun hefur varað að minnsta kosti þrjá mánuði. Á einungis við foreldra í hjúskap eða staðfestri sambúð.

» Barnalífeyrir | Ísland.is

TR greiðir einnig barnalífeyri vegna náms og starfsþjálfunar » Barnalífeyrir vegna náms eða starfsþjálfunar | Ísland.is

TR greiðir einnig barnalífeyri vegna sérstakra útgjalda » Barnalífeyrir vegna sérstakra útgjalda | Ísland.is

Á ég rétt á bifreiðastyrk?

Ef þú ert með hreyfihömlun þá áttu rétt á styrk til að kaupa bíl og breyta bíl á þann hátt að henti þínum þörfum. Kynntu þér hvaða réttindi þú hefur hjá TR og á island.is

» Bifreiðakaup | Tryggingastofnun (island.is)

» Bifreiðastyrkir fyrir hreyfihamlað fólk, blinda og lífeyrisþega | (island.is)

Þú getur einnig fengið styrk til að reka bíl ef þú færð örorku- hlutaörku, sjúkra- og endurhæfingargreiðslur eða ellilífeyri frá TR.

» Uppbót til að reka bíl lífeyrisþega | (island.is)

Á ég rétt á niðurfellingu bifreiðagjalda?

Bifreiðar í eigu þeirra sem fá eftirfarandi greiðslur frá TR eru undanþegnar bifreiðagjaldi: Örorkustyrk, örorkulífeyri, hlutaörorkulífeyri, sjúkra- og endurhæfingargreiðslur, bensínstyrk og umönnunargreiðslna vegna fatlaðra eða langveikra barna.

Sótt er um niðurfellingu bifreiðagjalda hjá Skattinum. Fylla á út eyðublað sem er á PDF: RSK 15.23 Eyðublaðið má senda útfyllt á netfangið trukkur@skatturinn.is eða koma með það útfyllt í næstu afgreiðslu Skattsins.

» Bifreiðagjald | Skatturinn – skattar og gjöld

Hvar fæ ég P merki í bílinn?

Ef þú ert með hreyfihömlun þá getur þú sótt um » P-merkið, stæðiskort fyrir hreyfihamlað fólk á Ísland.is (island.is) – Sjá einnig » Notkun stæðiskorta fyrir hreyfihamlað fólk – ÖBI (obi.is)

 

Bílastæði við fjólbýlishús – Hverjar eru reglurnar?

Almennt er gert ráð fyrir að a.m.k. eitt P-merkt stæði við fjölbýlishús sé ekki merkt neinum bíl (þ.e. sé ekki eyrnamerkt ákveðnum íbúa með bílnúmeri), heldur sé laust fyrir akstursþjónustu fatlaðra, sjúkrabíla og gesti.

Hægt er að úthluta öðru stæði til íbúa, ýmist P-merktu stæði eða almennu stæði sem hentar viðkomandi (sem gæti t.d. verið nálægt inngangi, með hindrunarlausa umferðarleiði og tengt upphitaðri stétt). Hann þarf þá að óska eftir afnotum af því við húsfélagið. Benda má á að ef skiltið er sett upp á staur sem er á steyptum fæti en ekki fest í jörðu og stæðið er ekki málað þá sé auðveldlega hægt að breyta stæðinu aftur í almennt stæði þegar og ef íbúinn flytur. Oftast er gert ráð fyrir að íbúinn borgi skiltið sem er merkt bílnum hans, en húsfélagið borgi og sjái um uppsetningu.

Í leiðbeiningum með byggingarreglugerð segir: „Bent skal á að æskilegt er að við fjölbýlishús séu stæði fyrir hreyfihamlaða sem ætluð eru til tímabundinnar notkunar fyrir ferðaþjónustu fatlaðra, sjúkrabíla og gesti, enda sé húsfélögum fjölbýlishúsa einnig heimilt að úthluta hreyfihömluðum íbúum sérmerktum stæðum.“  » Leiðbeiningar 6.2.4. Bílastæði hreyfihamlaðra | Byggingarreglugerð

 

Hefur fyrri búseta mín erlendis hafa áhrif á greiðslur mínar?

Greiðslur örorkulífeyrir skerðast í hlutfalli við búsetu á Íslandi fyrir fyrsta mat (búsetuhlutfall). Fullt búsetuhlutfall miðast við 40 ára búsetu á Íslandi á aldrinum 16-67 ára.

Hvaða greiðsluflokka get ég fengið greidda ef ég flyt erlendis?

Ef þú flytur til lands sem Ísland er með samning við, þá getur þú haldið áfram að fá greiddan ellilífeyri, örorkulífeyri, aldursviðbót og barnalífeyri eftir því sem við á.

Aðrir greiðsluflokkar, sem falla undir lög um félagslega aðstoð, s.s. heimilisuppbót, falla niður við að flytja erlendis. Þetta á við ef flutt er til landa innan EES svæðisins, en Ísland hefur einnig gert samninga fyrir önnur lönd.

» Almannatryggingar og búseta erlendis | Ísland.is

Hefur arfur áhrif á útreikning örorkulífeyris?

Hefur arfur áhrif á útreikning örorkulífeyris, hlutaörorkulífeyris eða sjúkra- og endurhæfingargreiðslna ?

Á ég rétt á afslætti af fasteignagjöldum?

Sum sveitarfélög veita fólki sem sem lifa af örorkulífeyri afslátt af  fasteignagjöldum. Fjárhæð afsláttar er misjöfn sem og reglur viðkomandi sveitarfélags um tekjumörk umsækjenda.

» Afsláttur af fasteignaskatti | Hafnarfjörður (hafnarfjordur.is)

» Afsláttur lífeyrisþega af fasteignagjöldum | Reykjavik

Á ég rétt á heimilisuppbót?

Skilyrði fyrir að fá greidda heimilisuppbót er að vera einhleyp(ur), eiga rétt á örorku-, hlutaörorkulífeyri,  sjúkra- og endurhæfingargreiðslum eða ellilífeyri frá TR og búa ekki með öðrum fullorðnum. Þó er sú undantekning að ungmenni á aldrinum 18-25 ára sem eru í námi eða starfsþjálfun teljast hér ekki til annarra fullorðinna.

Heimilisuppbót er einnig greidd ef lífeyristaki er giftur en maki býr á hjúkrunarheimili.

» Heimilisuppbót fyrir lífeyrisþega sem búa einir | Ísland.is

Hvað eru húsnæðisbætur? 

Húsnæðisbætur eru mánaðarlegar greiðslur ætlaðar til þess að aðstoða fólk sem leigir íbúðarhúsnæði. Húsnæðið getur verið á almennum leigumarkaði, félagslegt leiguhúsnæði, á námsgörðum eða áfangaheimili. Athugið að leigusamningur þarf að vera skráður í leiguskrá. Upphæð húsnæðisbóta fer eftir fjölda fólks á heimilinu, tekjum þess, eignum og leiguverði.

» Húsnæðisbætur | HMS | Ísland.is

 

Á ég rétt á sérstakum húsnæðisstuðningi frá mínu sveitarfélagi? 

Sérstakur húsnæðisstuðningur er fjárhagsleg aðstoð við fjölskyldur og einstaklinga á leigumarkaði sem þurfa sérstakan stuðning vegna greiðslu á húsaleigu umfram hefðbundnar húsnæðisbætur. Sveitarfélögin setja sér sjálf reglur um viðmið um rétt til sérstaks húsnæðisstuðnings og upphæð fjárhæða. Sum sveitarfélög byggja sínar reglur á fjárhagsstöðu og félagslegum aðstæðum umsækjanda en önnur taka eingöngu tillit til fjárhagsstöðu við mat á umsókn. Við bendum einstaklingum á að hafa samband við þjónustumiðstöð í sínu sveitarfélagi til að fá nánari upplýsingar um viðmið og umsókn.

Einstaklingar með lögheimili og búsetu í Reykjavík geta nálgast nánari upplýsingar og umsóknareyðublað í gegnum hlekkinn hér að neðan:

» Sérstakur húsnæðisstuðningur | Reykjavik

Útvegar ÖBÍ húsnæði?

Kílómetragjald er lagt á alla bíla frá og með 1. janúar 2026. Á móti lækkar bensín og dísel.

Hvaða áhrif hefur kílómetragjaldið á örorkulífeyristaka?

Hærri rekstrarkostnaður bíls, hvort sem er bensín- og díselbíll, hefur þau áhrif að nú þurfa örorkulífeyristakar að greiða meir í rekstur á bílnum sínum en þeir þurftu að gera fyrir breytingar. Að mati FÍB mun tilkoma kílómetragjalds hækka rekstrarkostnað bensín- og díselbíla  þrátt fyrir lækkun á vörugjöldum. » Kílómetragjald á alla bíla og breyting vörugjalda – FÍB Fréttir

Hvar á ég að skrá kílómetrastöðu?

Á mínum síðum á Ísland.is

Mun ég áfram fá undanþágu á greiðslu bifreiðagjalds?

Já. Kílómetragjald hefur ekki áhrif á undanþágu þína á greiðslu bifreiðagjalds ef þú færð greiddan lífeyri frá TR.

Hver er munurinn á kílómetragjaldi og bifreiðagjaldi?

• Kílómetragjald er greitt eftir notkun óháð orkugjafa – því fleiri kílómetrar sem eru eknir, því hærra gjald er greitt. Gjaldið er greitt mánaðarlega og byggir á skráðri kílómetrastöðu bíls.
• Bifreiðagjald er gjald sem er greitt fyrir að eiga skráðan bíl, óháð akstri.

Hvar fæ ég nánari upplýsingar um kílómetragjald?

Hjá hinu opinbera eins og hjá Skattinum eða á island.is » Kílómetragjald á ökutæki | Ísland.is  » Kílómetragjald | Skatturinn – skattar og gjöld

Ég hef þurft að greiða mikið í lyf og lækniskostnað undanfarið þrátt fyrir greiðsluþáttöku Sjúkratrygginga Íslands. Hvað er til ráða?

Það er hægt að sækja um ívilnun (lækkun tekjuskattsstofns) hjá Skattinum, m.a. vegna veikinda, slysa og ellihrörleika og láta fylgja með reikninga og kvittanir og læknisvottorð. Bæði er hægt að sækja um samhliða framtalsgerð og einnig seinna (jafnvel nokkrum árum seinna) með því að nota eyðublað hjá Skattinum.

Lífeyristakar geta einnig sótt um uppbót á lífeyri hjá TR, sem reyndar fæstir eru að fá sökum þess hversu lág tekjumörkin eru. Það þarf einungis að fylla út umsókn, en enginn fylgigögn. TR fær upplýsingar um lyfjakostnað í gegnum SÍ.

» AUGLÝSING um viðmiðunarreglur ríkisskattstjóra um ákvörðun á lækkun á skattstofnum (ívilnun) við álagningu opinberra gjalda á árinu 2026. | Stjórnartíðindi

» Lækkun (ívilnun) | Skatturinn – skattar og gjöld

 

» Greiðsluþátttökukerfi – hvað þarf að borga fyrir heilbrigðisþjónustu? | Ísland.is (island.is)

Mun lífeyrir frá TR lækka ef ég skrái mig í háskólanám?

Er ráðgjöf ÖBÍ ókeypis?

Já. Á skrifstofu ÖBÍ býðst fötluðu fólki og aðstandendum þeirra frí ráðgjöf félagsráðgjafa og lögfræðinga um réttindamál.

» Ráðgjöf – ÖBI (obi.is)

» Sveitarfélögin bjóða einnig upp á félagslega ráðgjöf og veita upplýsingar og leiðbeiningar um félagsleg réttindamál.

Ég þarfnast aðstoðar til að fá yfirsýn yfir fjármál mín og skuldir. Hvert á ég að leita til fá fjármálaráðgjöf?

„Umboðsmaður skuldara veitir einstaklingum ókeypis aðstoð við að ná yfirsýn yfir fjármál sín og leita leiða til lausna á fjárhagsvanda.“

» Ráðgjöf | Umboðsmaður skuldara (ums.is)

Hvað er samþætt sérfræðimat?

Samþætt sérfræðimat er heildrænt mat á getu einstaklinga til virkni á vinnumarkaði og er á ábyrgð Tryggingastofnunar.

Samþætt sérfræðimat er staðlað mat og byggir á ICF, alþjóðlegu flokkunarkerfi um færni, fötlun og heilsu. Samkvæmt flokkunarkerfinu er færni afleiðing af samspili heilsufars og aðstæðna einstaklingsins. Þegar geta til virkni á vinnumarkaði verður metin verður þar af leiðandi, auk heilsufarsþátta, litið til færni til athafna og þátttöku, umhverfisþátta og að lokum einstaklingsbundinna þátta. Með umhverfisþáttum er t.d. átt við hjálpartæki, stuðning, tengsl, viðhorf og möguleika á vinnumarkaði. Að matinu koma þverfaglegur hópur sérfræðinga, þ.m.t. læknar, sjúkra- og iðjuþjálfarar, félagsráðgjafar, sálfræðingar og þroskaþjálfar.

Samþætt sérfræðimat geta gefið þrjár niðurstöður.

1. Minna en 25% geta til virkni á vinnumarkaði = Réttur til örorkulífeyris.
2. Geta til virkni á vinnumarkaði er metin 26-50%= Réttur til hlutaörorkulífeyris og virknisstyrks.
3. Meira en 50% geta til virkni á vinnumarkaði = Ekki réttur til framfærslustuðnings úr almannatryggingum.

Hvernig sæki ég um samþætt sérfræðimat?

Tryggingastofnun ber ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats. Samþætt sérfræðimat er grundvöllur fyrir greiðslum örorkulífeyris og hlutaörorkulífeyris og sótt er um slíkar greiðslur hjá Tryggingastofnun.

Ég fæ sjúkra- og endurhæfingargreiðslur. Hef ég sömu réttindi og þau sem fá örorkulífeyri?

Þú greiðir sama gjald fyrir heilbrigðisþjónustu og örorkulífeyristakar (reglugerð um greiðsluþátttöku sjúkratryggðra í kostnaði vegna heilbrigðisþjónustu).

Hins vegar er ekki gefið út kort sambærilegt við örorkukortið til að framvísa hjá fyrirtækjum sem veita öryrkjum afslátt.

» Sjúkra- og endurhæfingargreiðslur | Tryggingastofnun

Skuld hjá Tryggingastofnun

Heimild er til að fella niður uppgjörskröfur og er sú heimild háð því skilyrði að sérstakar aðstæður séu fyrir hendi. Við mat á því hvað teljist sérstakar aðstæður er einkum litið til fjárhagslegra og félagslegra aðstæðna bótaþega og þess hvort hann var í góðri trú um greiðslurétt sinn. Það sama gildir um dánarbú eftir því sem við á.

» Umsókn um niðurfellingu ofgreiðslukröfu TR eða í gegnum mínar síður.

Hægt er að semja um endurgreiðslu á ofgreiðslukröfum frá TR með greiðsludreifingu. Lágmarksendurgreiðsla er kr. 3.000 á mánuði. Að jafnaði er ekki dreift til lengri tíma heldur en 36 mánaða. Hægt er óska eftir lengri tíma sem er háð því skilyrði að rökstyðja þarf að alveg sérstakar aðstæður séu fyrir hendi.

» Greiða skuld við Tryggingastofnun | Ísland.is (island.is)

» Innheimta á skuld | Tryggingastofnun (island.is)

Hægt er að senda beiðni um nýja greiðsludreifingu á Mínum síðum TR  eða með því að hafa samband á innheimta@tr.is

Hvað er hægt að gera til að lækka ofgreiðslukröfur TR vegna eingreiðslna lífeyrissjóða?

Við árlegt uppgjör og endurreikning fær hópur örorkulífeyrisþega ofgreiðslukröfu frá TR vegna eingreiðslu úr lífeyrissjóði. Eingreiðslur lífeyrissjóða ná í ófáum tilvikum marga mánuði og jafnvel nokkur ár aftur í tímann. Ofgreiðslukröfurnar geta numið háum upphæðum og komið mjög illa við lífeyrisþega í þessari stöðu. En hvað er til ráða?

Hvað get ég gert ef ég lendi í greiðsluvanda?

Fyrstu viðbrögð fólks í greiðsluvanda eru oftast að hafa samband við kröfuhafa og gera tilraun til að semja um greiðslu skuldar. Stundum getur þú t.d. samið um að greiða skuld á lengri tíma. Ef það ber ekki árangur kann að vera ástæða fyrir þig til að leita ráðgjafar og frekari úrræða.

Þú getur leitað ráðgjafar hjá Umboðsmanni skuldara. » Umboðsmaður skuldara

Ef alvarlegur ágreiningur er um skuldir getur verið ástæða til að leita ráðgjafar lögmanns. Um tilteknar tegundir skulda eru veitt sérstök úrræði að uppfylltum tilteknum skilyrðum:

Námslán

Ef þú ert í verulegum fjárhagsörðugleikum geta þú sótt um undanþágu frá afborgun námslána. » Undanþága frá afborgunum

 Meðlagskuldir

Ef þú greiðir meðlag eru sérstök úrræði til staðar vegna atvinnuleysis, örorku, náms og veikinda. Þú getur sótt um frest á greiðslu höfuðstól og/eða lægri greiðslna en til fellur mánaðarlega, lækkun dráttarvaxta o.fl. » Meðlagsgreiðendur | Ísland.is

 Skattaskuldir

Einstaklingum er heimilt að gera greiðsluáætlun um flest opinber gjöld eins og skatta. Þú getu t.a.m. óskað eftir lækkun tekjuskatts- og útsvarsstofn einstaklinga. » Lækkun (ívilnun) | Skatturinn – skattar og gjöld

Ógreiddar sektir og sakarkostnaður

Hægt er að óska eftir greiðsludreifingu ógreiddra sekta og sakarkostnaðar. Beiðnin þarf að berast skriflega á netfangið innheimta@syslumenn.is

Ef fjárhagsaðstæður eru bágar getur skuldari óskað eftir því að sakarkostnaður verði felldur niður. Getur það m.a. átt við ef ef möguleikar umsækjandans til að afla sér tekna í framtíðinni eru skertir vegna varanlegrar örorku eða veikinda. » Sakarkostnaður felldur niður | Ísland.is

---

Sjá einnig ofar í Spurt og svarað um sérstök úrræði um „Skuld hjá TR“ og „Fasteignagjöld“ 

---

Hvaða áhrif hefur það ef ég verð gjaldþrota?

Þrátt fyrir gjaldþrot heldur gjaldþrota einstaklingur launum sínum, örorkulífeyri og öðrum félagslegum greiðslum. Gjaldþrota einstaklingur færi einnig að halda eignum sem ekki er gert fjárnám í eins og húsgögnum og öðru til að halda látlaust heimili og hlutum sem eru nauðsynlegir vegna örorku eða heilsubrests. Skuldir sem ekki fást greiddar við gjaldþrotaskipti fyrnast (falla niður) þegar 2 ár eru liðin frá lokum skiptanna.

Almennar upplýsingar um gjaldþrot má finna hér » Gjaldþrot einstaklinga | Ísland.is

Hvaða þýðingu hefur fjárnám fyrir mig ef ég er fötluð manneskja?

Fjárnám er aðgerð sem sýslumaður framkvæmir að beiðni kröfuhafa  og felur í sér að taka veð í eignum skuldara, ef þeim er að dreifa, til tryggingar greiðslu krafna á hendur honum. Heimild er í lögum til að undanþiggja muni sem eru einstaklingum nauðsynlegir vegna örorku eða heilsubrests. Undir það falla t.d. ýmis hjálpartæki og sjúkramunir. Að auki gæti þetta einnig átt við um bifreið sem er einstaklingi nauðsynleg vegna örorku eða heilsubrests.

Almennar upplýsingar um gjaldþrot » Fjárnám | Ísland.is

Frítt er í allar sundlaugar á höfuðborgarsvæðinu fyrir handhafa örorkuskírteinis TR • Aðgangskort er nauðsynlegt og það þarf að endurnýja árlega.

Hvert á ég að leita til að fá niðurgreiddan tannlæknakostnað?

Fáir þú lífeyri frá TR þá greiða Sjúkratryggingar 75% af tannviðgerðum. Tannlæknirinn sér um samskiptin við Sjúkratryggingar.

»  Tannlækningar | (island.is)

Áður en tannviðgerð hefst þá á tannlæknirinn að upplýsa þig áður um kostnaðinn.

»  Greiðsluþátttaka vegna tannlækninga | (island.is)

Hafa tekjur maka áhrif á útreikning örorkulífeyris?

Fjármagnstekjur maka geta haft áhrif við útreikning örorku-, hlutaörorku-, ellilífeyris og sjúkra- og endurhæfingargreiðslna frá TR. Aðrar tekjur maka hafa engin áhrif.

Fjármagnstekjur maka koma inn í árlegt uppgjör TR. Þá eru fjármagnstekjur hjóna/sambýlisfólks lagðar saman og  helmingur af sameiginlegum tekjum þeirra koma inn í útreikninginn.

Fjármagnstekjur falla undir almenn frítekjumörk fyrir örorkulífeyri, hlutaörorkulífeyri, ellilífeyri og sjúkra- og endurhæfingargreiðslur

Hvert leita ég til að fá útfararstyrk?

Hafi sá látni verið í stéttarfélagi þá veita flest félögin aðstandendum dánarbætur og/eða styrki til útfarar hins látna.

» VR stéttarfélag | Dánarbætur

» BHM | Sjúkrasjóður 

» BSRB | Úthlutunarreglur (nr. 8) Dánarbætur

» Efling stéttarfélag | Dánarbætur

Sum sveitarfélög hafa í reglum sínum heimild til að veita aðstandendum útfararstyrki ef dánarbúið getur ekki staðið að kostnaði við útför þess látna. Því þarf að kanna hjá sveitarfélaginu hvort það veiti útfararstyrki.

» Fjárhagsaðstoð | Kópavogsbær

» Útfararstyrkur | Reykjavik

» Útfararstyrkur | Reykjanesbær

Hvernig sæki ég um örorkulífeyri?