Mynd eftir Evu Ágústu Aradóttur
Fjölmargir þátttakendur í Gleðigöngunni í ár munu klæðast bolum sem bera slagorðið „Máttur okkar er tilvist okkar“. Hönnun bolanna vísar í fötlunarstoltsfánann, en boðskapurinn er áminning um að fagna fjölbreytileikanum sem styrkir samfélagið og gerir tilveru okkar margfalt innihaldsríkari.
Ólafur Helgi Móberg, hönnuður, listamaður og kennaranemi, hannaði bolina. Hann segir verkefnið eiga rætur í reynslu sinni af því að þurfa að berjast fyrir tilverurétti sínum í samfélaginu, bæði sem hommi og fatlaður einstaklingur. Að hans sögn snýst hönnunin um mannréttindi og að öll njóti þess réttar að vera sýnileg og tilheyra.
Ólafur Helgi lauk BA-gráðu í tískuhönnun frá háskólanum Nuova Accademia di Belle Arti (NABA) í Mílanó en er jafnframt með burtfararpróf í kjólasaumi frá Tækniskólanum í Reykjavík. Margir þekkja hann þó betur undir listamannsnafninu Starína, sem hefur verið áberandi í íslensku listalífi og dragmenningu í rúma tvo áratugi.
Ætlaði að verða bóndi en fann sig í draginu
Ólafur Helgi, sem er 44 ára og ólst upp í Laugarneshverfi og Breiðholti, segist alltaf hafa verið ævintýragjarn. Þótt fyrstu draumar hans hafi snúist um búskap tók lífið aðra stefnu þegar hann kynntist leiklistinni. „Ég varð ástfanginn af því listformi og það leiddi mig á endanum að draginu,“ segir hann.
Fyrstu kynni Ólafs Helga af dragi voru í Fjölbrautaskólanum í Breiðholti þar sem hann tók þátt í sinni fyrstu dragkeppni. Þar fann hann að dragið sameinaði tvær listgreinar, leiklist og hönnun. Úr varð að Ólafur Helgi skapaði Starínu sem síðar meir vann titilinn Dragdrottning Íslands árið 2003.
„Starína tekur á sig þær myndir sem ég þarfnast hverju sinni; hún er mitt listræna útrásarform, mitt „alter ego“ og minn leikvöllur þar sem engar reglur gilda. Hún hefur gefið mér kjark til að vera ég sjálfur, kennt mér að standa á eigin fótum og verið sá hornsteinn í lífi mínu sem hefur leyft mér að kanna mörk kynja, tísku og sviðslistar “.
Í dag lítur Ólafur á Starínu ekki bara sem sitt persónulega listform, heldur sem leið til þess að miðla reynslu og hvetja aðra til að feta sína eigin slóð og vera óhrædd við að vera sýnileg.
Húmor er lífsnauðsynlegur
Sjálfur lýsir Ólafur Helgi sér fyrst og fremst sem ævintýramanni sem elskar húmor: „Það besta sem ég veit er að hlæja. Fyrir mér er húmor lífsnauðsynlegur, því án hans verður lífið dálítið dapurt.“ Hann segist vilja kæta fólk og því eru gamanleikir, söngleikir og ævintýri í algjöru uppáhaldi hjá honum. „Ég hef aldrei viljað festa mig í ákveðnu móti, heldur leita ég alltaf í það sem vekur með mér gleði og undrun.“ Innblásturinn sækir Ólafur Helgi í heim sem er fullur af litagleði – hvort sem það eru töfrandi verur eins og drekar, einhyrningar og risaeðlur, eða glitrandi heimur Disney-mynda og stórra söngleikja.
Ólafur Helgi er mikill aðdáandi þess sem er stærra en lífið sjálft: diskótónlistar, ABBA og ekki síst Kylie Minogue. Þá eru einnig íslenskir grínistar og Páll Óskar mikill innblástur Ólafs og segir hann þá eiga það sameiginlegt að miðla gleði og vera óhrædda við að taka pláss á eigin forsendum.
Þegar kemur að sköpun segist Ólafur Helgi þrá heitt að fá að taka þátt í ævintýrinu – hvort sem það er að skrifa sögur, leika eða hanna búninga. Fyrir honum er leikhúsið heilagur staður. Þá segist Ólafur hafa endalausa ástríðu fyrir fallegum kjólum og töfrandi veislum, og hvort sem hann vinnur með stórar tilfinningar í söngleikjum eða miðlar gleði við hátíðahöld eins og jól eða brúðkaup þá snýst allt um að búa til galdra fyrir sjálfan sig og aðra.
Listin varð rödd fyrir fjölbreytileikann
Að sögn Ólafs Helga hefur lífsreynslan sem hinsegin og fatlaður einstaklingur kennt honum að gefast aldrei upp. Með árunum hafi þessi sannfæring eflst, meðal annars fyrir tilstilli iðkunar búddisma, sem hafi kennt honum að finna styrk innra með sér.
Hann segir þessi viðhorf endurspeglast í öllu sem hann tekur sér fyrir hendur og byggir á þeirri trú að allar lifandi verur eigi sama tilverurétt og að öll eigum við að njóta sömu tækifæra og sama rýmis til að blómstra. Þessi sannfæring endurspeglast í listsköpun hans.
„Þegar ég hanna eða skapa list er ég ekki bara að búa til fallega hluti; ég er að fara fram á rými fyrir fjölbreytileikann,“ segir hann.
Ólafur Helgi segir að þegar fólk þurfi að berjast fyrir sínum stað í tilverunni sé listin ákveðin leið til þess að ljá því rödd sem sjaldnast heyrist frá. Þessi blanda af baráttu og ævintýraþrá hafi mótað hann sem listamann.
Innblásturinn sóttur í fötlunarstoltsfánann
Samstarf Ólafs Helga við ÖBÍ réttindasamtök hófst þegar honum var boðið að taka þátt í pallborðsumræðum á Regnbogaráðstefnunni í fyrra. Í kjölfarið varð hann hluti af vinnuhópi á vegum ÖBÍ sem kom að undirbúningi þátttöku Samtakanna í Hinsegin dögum 2026.
Á einum af fyrstu fundum hópsins var kynntur fötlunarstoltsfáninn (e. Disability Pride Flag), alþjóðlegt tákn sem fagnar fjölbreytileika fatlaðs fólks og réttinum til sýnileika, jafnréttis og þátttöku í samfélaginu. Ólafur Helgi segir að þar hafi hugmyndavinnan farið af stað.
„Þegar ég sá litina í fánanum fann ég strax mikinn innblástur. Ég hef ávallt verið heillaður af röndum, hvort sem það eru regnboginn, norðurljósin, strikamerki eða náttúruleg mynstur í dýraríkinu eins og á tígrisdýrum og sebrahestum.“
Ólafur Helgi segir að rendur hafi fylgt sér lengi í eigin hönnun og nefnir meðal annars borða á jólapökkum, fimleikaborða og jafnvel faxhesta sem dæmi um form sem hafi ávallt heillað hann. Skásettar rendur fötlunarstoltsfánans á kolgráum grunni hafi því strax minnt hann á borðana úr fegurðarsamkeppnum. Verkefnið snýst um meira en fagurfræði.
„Fyrir mér er þetta hönnunarverkefni meira en bara útlit; þetta snýst um mannréttindi og það að tilheyra.“
Ólafur Helgi segir eigin reynslu af fordómum og hindrunum hafa lagt grunn að hönnuninni. Úr þeirri reynslu spratt hugmyndin „Ég tilheyri og við tilheyrum“, sem leiddi hann að slagorðinu „Máttur okkar er tilvist okkar“.
„Mig langaði að finna slagorð sem endurspeglaði þessa baráttu, líkt og hið klassíska slagorð „We are here, we are queer, get used to it.“ Eftir að hafa lagt höfuðið í bleyti varð til setningin: Máttur okkar er tilvist okkar. Hún varð kjarninn í þeim skilaboðum sem ég vildi að bolirnir miðluðu.“
Listin setur engin mörk og drag er verkfæri til að sýna kjark
Ólafur Helgi segist vona að bolirnir og sagan á bak við þá verði fólki áminning um að listin setji engin mörk og að sérhver einstaklingur hafi kraft til að móta eigið líf, jafnvel þótt hindranir verði á veginum.
Sjálfur hafi hann mætt fordómum og glímt við líkamlegar áskoranir, en sú reynsla hafi kennt honum að hreyfihömlun breyti vinnuaðferðum en stöðvi ekki sköpunarkraftinn. Í gegnum Starínu vinnur Ólafur Helgi að því að miðla gleði, mýkt og fræðslu og sýna að hún sé öflugt tæki til að hjálpa öðrum að finna sjálfsmynd sína og kjark.
„Ég vona að fólk taki með sér þá tilfinningu að við eigum öll rétt á að tilheyra. Ég vil hvetja fólk til að skrifa sína eigin sögu og mæta heiminum af kærleika, ró og húmor.“
Að hans sögn er boðskapurinn í grunninn einfaldur. Hann hvetur fólk til að taka þátt í þessari vegferð og nota þessi merki: #égtilheyri #viðtilheyrum #okkarmáttur #minnmáttur #moto.
„Ástin verður alltaf sterkari. Með því að bera þennan fána og slagorðið: Máttur okkar er tilvist okkar, segjum við við heiminn: Við erum hér, við erum stolt og við tilheyrum.“
Myndir úr myndaseríunni „Lonely B’day girl“ eftir Ernu Lóu Guðmundsdóttur ljósmyndara sem lést fyrr á þessu ári. Hún var kær vinkona Ólafs Helga og mikil stuðningskona dragsenunnar.
